„Czytanie to więcej niż myślisz” – Fundacja Powszechnego Czytania ma już 8 lat, po raz szósty przyznała Kariatydy Czytelnictwa i mówi o czytaniu jako narzędziu budowania odporności
W Międzynarodowym Dniu Czytelnictwa, 8 września 2026 r., w Bibliotece Narodowej
w Warszawie odbył się Wieczór Przyjaciół Fundacji Powszechnego Czytania (FPC). Spotkanie – prowadzone pod hasłem „Gdyby kózka (TAK!) czytała, toby nóżki nie złamała” – zostało poświęcone pytaniu, co czytanie ma wspólnego z odpornością: indywidualną wobec dezinformacji i wspólnotową, opartą na zdolności do samoorganizacji i wspólnego działania. Po raz szósty przyznano Kariatydy Czytelnictwa. Podczas wydarzenia przyznane zostało także „Piórko”, nagroda Biedronki za ilustracje do książki dla dzieci.
Odporność wyrasta z czytania
„Dziękujemy, że jesteście. Odporność to słowo, które dziś może być nawet nadużywane, ale jako organizacja zanurzona w rozważaniach o społecznym znaczeniu czytania mocno widzimy, jak bardzo – zarówno nasza odporność indywidualna wobec dezinformacji, jak
i nasza odporność społeczna, zespołowa, nasza umiejętność samoorganizacji, wspólna sprawczość – wynikają z kompetencji budowanych przez czytanie.” – mówi Maria Deskur, prezeska Fundacji Powszechnego Czytania.
Fundacja przypomniała, że wraz z sygnatariuszami Listu koalicji Czytająca Polska w czerwcu tego roku zwróciła się do premiera z postulatem inwestowania w czytanie właśnie jako fundament kluczowych dzisiaj kompetencji. Kilka dni przed wieczorem koordynowana przez FPC koalicja opublikowała broszurę „Czytające Państwo”, poświęconą społecznej roli czytania – rozumianego nie jako dodatkowa kompetencja kulturalna, lecz jako narzędzie budowania odporności obywateli i wspólnot.
Osiem lat współpracy ponad podziałami
Fundacja Powszechnego Czytania działa już od ośmiu lat i przez ten czas nawiązała współpracę z ponad dwoma tysiącami organizacji – bibliotekami, szkołami, domami kultury, ośrodkami pomocy społecznej, firmami i placówkami ochrony zdrowia. Od pierwszego programu
– skierowanego w 2018 roku do lekarzy pediatrów – FPC konsekwentnie stawia na współpracę międzysektorową, szukając sojuszników w promocji czytania poza tradycyjnym kręgiem bibliotekarzy, nauczycieli, wydawców i księgarzy: wśród lekarzy, przedsiębiorców, samorządów i organizacji pozarządowych. To właśnie m.in. za tę konsekwencję i skalę współpracy, a także za włączanie grup osób wykluczonych za pomocą czytania, Fundacja jako pierwsza polska organizacja otrzymała Nagrodę Kongresu Bibliotecznego USA – Library of Congress Literacy Award.
Czytanie a odporność
Głos zabrał też Łukasz Orbitowski, pisarz i ambasador kampanii #TataTeżCzyta, który opowiedział o udziale w tegorocznej, czwartej edycji inicjatywy oraz o wizytach w zakładach karnych, jakie odbył w jej ramach. Była to opowieść o sile i znaczeniu kontaktu z książką w sytuacjach kryzysowych, wyrównywaniu szans i nabywaniu życiowej odporności.
Centralnym punktem wieczoru była rozmowa moderowana przez Marię Deskur, do udziału w której zaproszono przedstawicieli różnych środowisk.
„Czytanie to jest coś, co nas uodparnia – pozwala zatrzymać uwagę chwilę dłużej, zastanowić się, spojrzeć bardziej krytycznie. Patrzymy na czytanie jako inwestycję nie w kulturę, ale de facto w bezpieczeństwo – tylko z tym zwrotem inwestycji rozłożonym na dwadzieścia lat, na kolejne pokolenia.” – mówił Dominik Karbowski, współprezes Fonia Group, tłumacząc, dlaczego firma podpisała List Czytającej Polski.
„Wiemy już z badań, że czytanie wzmacnia odporność na dezinformację. U podstaw krytycznego myślenia leży czytanie ze zrozumieniem – to fundament potrzebny, żeby iść dalej z analizą tego, co się dzieje w mediach. Musimy myśleć o tym jako o czytaniu artykułów naukowych, ale i fikcji, literatury popularno-naukowej […] To podstawa i musimy dążyć do tego, żeby czytelnictwo rosło.” – mówiła dr Kinga J. Rogowska ze Stowarzyszenia Pravda, o czytaniu jako kompetencji wspierającej pracę fact-checkerów.
„Zadaniem nauczycieli, ale i rodziców, jest nie iść na łatwiznę, tylko uczyć weryfikowania: czytania lateralnego, czytania w wielu oknach, doszukiwania się prawdy, podważania. Nie chodzi o to, żeby we wszystko wątpić, ale żebyśmy sprawdzali wiele źródeł. Ważne jest, żeby człowiek, który wyciągnął jakieś informacje, coś przemyślał, potrafił się wypowiedzieć i miał własną refleksję.” – mówiła Aneta Korycińska (Baba od Polskiego), pytania o gotowość szkoły – w dobie reformy edukacji i sztucznej inteligencji – do kształcenia krytycznego myślenia u młodzieży.
Korycińska odniosła się też do wyników badania PISA 2025, opublikowanych tego samego dnia: jak wynika z opracowania Instytutu Badań Edukacyjnych, polscy piętnastolatkowie należą dziś do najlepiej czytających w Unii Europejskiej, ustępując jedynie Estonii i Irlandii.
Henryk Woźniakowski, prezes Fundacji Znak, przywołał postać Józefa Czapskiego i jego wygłaszane z pamięci, w warunkach sowieckiej niewoli, wykłady o Prouście – jako świadectwo tego, jak literatura i kultura mogą być źródłem odporności intelektualnej i duchowej nawet w najtrudniejszych okolicznościach. „Czapski czytał całym sobą – traktował książki jako skierowane bezpośrednio do niego, mające sens tylko wtedy, gdy mógł nawiązać z nimi osobisty dialog” – mówił Henryk Woźniakowski, prezes Fundacji Znak.
Kariatydy Czytelnictwa 2026: odporność ma imię i nazwisko
Wieczór był też okazją do wręczenia Kariatyd Czytelnictwa – przyznawanej po raz szósty nagrody FPC dla osób, instytucji, organizacji i firm wspierających czytelnictwo w Polsce. Wyróżnienia trafiły do kilkudziesięciu firm, instytucji i osób prywatnych w trzech kategoriach: ogólnej – Kariatydy Czytelnictwa i Odporności 2026, #DobryPartner oraz #DobryWzór.
„Kariatyda nigdy nie stoi sama – i to jest najważniejsze w tej nagrodzie. Symbolizuje dla nas siłę wsparcia w liczbie mnogie, wspólnych działań. Kariatydy razem, w liczbie mnogiej, unoszą sklepienie. Prawdziwą siłą jest właśnie ta mnogość – to, że tak wiele osób, firm i organizacji niesie sprawę czytelnictwa do przodu, rozumiejąc, jak szeroki jest jej społeczny wymiar.” – mówił Grzegorz Majerowicz, prezes Polskiej Izby Książki, członek zarządu FPC.
Wyróżnienia otrzymali:
Kariatydy Czytelnictwa i Odporności 2026:
Bank Pekao S.A.
Pan Bartłomiej Cieślak
Braughman Group Media Outdoor sp. z o.o.
ClickMeeting sp. z o.o.
Drukarnia Edica sp. z o.o.
Europapier Polska sp. z o.o.
Grąbczewscy
Helios S.A.
Marka Lajkonik
Pan Maciej Kowalczuk
Miasto Lublin i Europejska Stolica Kultury 2029
NAOKO
Pan tu nie stał sp. z o.o.
Platon sp. z o.o.
Fundacja Share the Care
Księgarnie Świat Książki
Trefl Gdańsk S.A.
Pan Włodzimierz Naumczyk
Wrocławski Klub Ojca
Dzielnica Śródmieście m.st. Warszawy
Fonia Group
Fundacja im. Stefana Batorego
Fundacja Panoptykon
Fundacja Stocznia
Ideo Group sp. z o.o.
Polskie Towarzystwo Psychologiczne
Tygodnik Powszechny
Fundacja Rozwoju Dzieci im. Jana Amosa Komeńskiego
Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej
Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa”
Ośrodek Thinktank sp. z o.o.
Kariatydy Czytelnictwa #DobryPartner:
Arctic Paper Polska sp. z o.o.
Poczta Polska S.A.
Research Collective sp. z o.o.
Stowarzyszenie Autorów i Wydawców COPYRIGHT POLSKA
VeloBank S.A.
#KariatydyCzytelnictwa #Dobry Wzór:
Fundraiser: Wydawnictwo MMIP
Wolontariusz: Pan Zbigniew Boniek
Instytucja: Powiatowy Urząd Pracy w Zabrzu
Biznes: FHP VILEDA sp. z o.o.
Non-profit: Fundacja Czas Dzieci
Kariatydy Czytelnictwa #DobryPartner:
Arctic Paper Polska sp. z o.o.
Poczta Polska S.A.
Research Collective sp. z o.o.
Stowarzyszenie Autorów i Wydawców COPYRIGHT POLSKA
VeloBank S.A.
Piórko – lekkie z nazwy, ciężkie gatunkowo
Podczas wieczoru ogłoszono również laureatów 2. etapu konkurs literacko‑ilustratorskiego Piórko – przyznawanej przez sieć Biedronka, w tym roku już po raz dwunasty, nagrody za ilustracje do książki dla dzieci. Zwycięzców ogłosili członkowie kapituły konkursu: Arkadiusz Mierzwa, dyrektor ds. korporacyjnych w sieci Biedronka, oraz ilustratorka książek dla dzieci Aleksandra Krzanowska. Zwyciężczynią w kategorii Piórko Wyobraźni wygrała Zuzanna Kledzik, a Piórko Innowacji otrzymał Andrzej Pisarek.
„Cieszymy się, że Piórko rośnie w siłę, w tej edycji po raz pierwszy przyznaliśmy nagrody za ilustracje w dwóch kategoriach, docierając do jeszcze szerszego grona twórców. Piórko to dla nas okazja, by docenić talent, który trafi później do dziesiątek tysięcy czytelników-klientów naszych sklepów w całej Polsce. Jako partner Wieczoru Przyjaciół FPC łączymy siły z Fundacją w budowaniu nawyku czytania.” – podkreśla Arkadiusz Mierzwa, dyrektor ds. korporacyjnych sieci Biedronka i juror konkursu „Piórko”.
Wieczór zamknęło przesłanie Fundacji: „Czytanie to więcej niż myślisz” – zdanie, które określa to jak obcowanie z książkami widzi FPC – nie tylko jako kontakt z literaturą i kulturą, ale też jako codzienne narzędzie rozwoju, bezpieczeństwa i odporności, indywidualnej i wspólnotowej.
Wieczór Przyjaciół Fundacji Powszechnego Czytania to coroczna celebracja czytania, ale także wymiana myśli. W tegorocznej edycji uczestniczyło kilkuset gości z różnych branż
i sektorów. Fundacja Powszechnego Czytania zaprasza wszystkich zainteresowanych do współpracy.
